27.2.06

Amicos ver e false inter le hungaro e interlingua

Multe parolas de interlingua son familiar (e comprensibile sin studios previe) pro le hungaros a causa del ric hereditage del latino (medieval e posterior) in le lingua hungare; pois que iste lingua era official in Hungaria usque 1844, io crede. In le epocha del romantica, le renascimentos national in le 19ne seculo a nos anque era un movimento pro renovar, depurar le lingua del parolas estranier (hereditate primarimente del germano e del latino), e iste conception dura anque hodie. Pro isto multe parolas international ha cadite ex le lingua hungare e le hungaros de hodie a pena comprende le parolas international de origine latin, pro que le latino non plus es un official, ni un apprendite / apprensibile / inseniate lingua generalmente in le scholas. Pro isto io crede, le majoritate del hungaros non pote analysar e assi comprender (plus) le parolas latin de lor proprie lingua, como io pote facer lo. P. ex. le hungare parola amatőr (ex le parola francese amateur) es identic de facto con le parola interlingual amator, que significa: "alicuno, qui ama alicuno o alique = amante". Ante de cognoscer interlingua io non era conscie de assi interpretar le significato, respectivemente comprender, considerar le origine de iste parola hungare.

Un altere exemplo: viagiante per le autobus sur un placard stratal io vide sempre un reclamo de un certe sorta de sarculo: rotációs kapa (pron. rotaatsioo/sh kapa/) = sarculo de rotation. Antea forsan io non era conscie de lo que rotation significa. Ma post quando io cognosce interlingua, io non deberea consultar le "Dictionario de Parolas e Expressiones Estranier" pro comprender, que significa rotáció (rotation). Io sape, que in interlingua existe le substantivo "rota", e per consequente le "rotation" pote significar solmente alicun movimento circular.

Ma io poterea mentionar hic multissime exemplos super le effecto benevole, le qual interlingua exerce a comprender le "parolas estranier" de mi lingua materne.

Forsan le causas scribite supra face nos hungaros quasi le ultime in le lista de apprender, saper (e ser successose) in linguas estranier in Europa. (Le ultime es Anglaterra, ubi on sape le minus le linguas estranier, ma le penultime es Hungaria; lo que es un avergonia pro nos hungaros, pois que le anglese es un "lingua mundial", "auxiliar international", durante que le hungaro non lo es in iste senso.)

Pro isto io pensa, le introduction de interlingua como un subjecto in le scholas, assi como illo occurreva in Svedia, como "le parolas international" darea un clave e plus de successo al studios de omne linguas estranier pro le hungaros (nam ben que nostre lingua ha assatis multe, totevia minus de iste vocabulario international, que le linguas occidental).

Ma io ha observate alicun exceptiones inter le hungaro e interlingua; le quales da simile, ma non exactemente le mesme, dunque differente significatos. In alicun situationes communicative iste differentias pote mesmo ser misconducente.

Naturalmente io non vole presentar hic le parolas, le quales sona al mesme maniera in le duo linguas, ha le mesme forma, malgrado que illos ha differente origines; p. ex. le parola vita, que significa in le hungaro "discussion" (in le senso de opiniones opposite).

Un altere sorta del exemplos es, quando le "aberration" semantic es explicabile, clar pro me (illo veni del anglese): le parola hungare szex /pron. ssex/ non significa sex (6), ma sexo; totevia non in le senso del "sexo masculin, feminin" /pro isto servi un parola hungare/, ma in le senso stricte del contacto sexual (copulation human).

Ma io vole presentar hic plus tosto le sequente sorta del amicos false, quando le causa del aberrationes in le significatos pro me non es assatis clar (non es cognoscite pro me historicamente):

Le parola "illuminált" non refere a un stato illuminate de alicuno (pro exemplo in le senso religiose o philosophic, o in le senso physic de qualcosa), ma a un su stato ebrie.

Que es le explication de iste cambio de signification? Forsan originalmente, quando le hungaros ancora comprendeva le significationes del parolas latin illes lo diceva humoristicamente pro describer le ebries, le quales poteva sentir se in lor stato agradabilemente ebrie vermente "illuminate"...?

Affinitás (pron.: affiniitaash): isto non refere a ulle affinitate, dunque relation familar acquirite per le maritage, como isto appare in le parolas "matre affin", "fratre affin", etc.; ma significa in le hungaro: "humor, inclination a facer qualcosa".

Reuma: io admirava, quando io trovava in mi dictionario electronic german-interlingua le parola rheuma pro le notion Schnupfen (Erkältung), nam le "reuma" significa in mi lingua un maladia de articulationes (juncturas) e non lo que le parola german Schnupfen describe.

Riviéra (pron.: rivieera): isto non significa in le hungaro 'riviera', 'fluvio', ma 'costa de mar' (on pote viagiar p. ex. al "riviéra" francese, croate, bulgare, etc. ma in iste cosas on non refere a rivieras, fluvios; ma al costas de mar).

Qui pote explicar le causas de iste abberrationes in le significatos? Son illos explicabile forsan per factores historic-linguistic? Que son istos? Ha vos le mesme significationes de iste parolas international in vostre proprie linguas, o illos coincide con le significationes in interlingua?

6 comments:

Francisco Forgiamonte said...

Car Peter,

gratias pro le explication de alcun „ver e false amicos“, le quales tu ha incontrate durante tu occupation con Interlingua. Un bon idea observar iste parolas anque in le germano.

Alcun commentarios:

- Sex:
(numero 6 in germano = sechs, como tu sape), ma haber sex (Sex haben = Geschlechtsverkehr haben miteinander) es venite ex le anglese in nostre lingua german; le Duden dice, que Sex es un forma breve de Sexappeal.

- Rheuma, parola pro ‚Schnupfen’ in le dictionario ia-de e de-ia:
Anque io es surprendite que RHEUMA deberea significar SCHNUPFEN in le lingua german. Rheuma (breve pro Rheumatismus) significa anque in le germano, como in le hungaro, un maladia de articulationes/juncturas.

- Io ha trovate in le diverse linguas:

Germano: Schnupfen; - einen Schnupfen bekommen/haben

Anglese: cold (in the head), catarrh; - catch a cold
Espaniol: constipado; - constiparse
Francese: rhume (de cerveau); - attrapper un rhume
Italiano: raffreddore; - avere un raffredddore (o: essere raffreddato)
Interlingua: Piet Cleij ha in su dictionario ia – nederlandese:
catarrh nasal o catarrh del naso (nederlandese: neusverkoudheid = traducite in germano: Nasenerkältung = traducite in interlingua: refrigidamento del naso).

- In le dictionario it-ia (in Wiki) io ha trovate:
raffreddare [it-ia] (vt) frigidar, refrigidar, [~rsi] [it-ia] (vr) frigidar se, (prendersi un raffreddore) rheumatisar se
raffreddore [it-ia] (sm) rheuma

- Dictionario es-ia (in Wiki):
catarro, flujo, resfriado, constipado, resfrío: rheuma
- Dictionario ia-es (in Wiki)
rheumatizar se : estar constipado

- Jasef Harb ha respondite in INTERLNG:
Ben Rheuma veni del grec rhêuma que vole dicer : fluxo ;
rheuma in espaniol vole dicer un maladia de articulationes como in tu lingua, sed in interlingua vide le parolas rheumatismo, rheumatisar, rheumatic illo face referentia tanto al maladia del grippe o influenza, como al maladia del articulationes.

- In le dictionarios ia-de e de-ia (in Wiki):
rheumatismo = Fluß [Rheumat.] ;
le parola Fluß in germano
significa in interlingua fluxo (vide supra)

Problema!? Qual es le parola correcte in Interlingua?

Petro Ferrero de Hungaria said...

Car Francisco!

Io ha legite le entrata super le situation in Germania con le nive. Illo es triste - io non pote dicer altere cosa. Compassion pro le octo (?) morites!

Gratias pro le extendite e detaliate e multo accurrate commentario super iste thema. Io crede, que pro evitar le miscomprension on deberea usar "catarrh nasal" pro le nátha (hung.) o Schnupfen (germ.), dunque fluxo (nasal; a causa del frigido o allergia) e rheuma pro le maladia de juncturas (acquirite probabilemente per frigido). De novo le eminente Piet Cleij ha livrate le solution pro mi dubitas e isto non es le prime caso! :-)

Lars said...

Car Péter

Interessante articulo.

Lo que tu scribe in re le parola hungare pro 'ebrie' me faceva pensar al parola 'spirito', que in plus de significar un esser supernational (anima), anque pote esser usate de biberages alcoholic. (In danese nos uso solmente 'spiritus' in iste senso.)

Le pensata detra isto pare esser, que quando on bibe, on es plenate per spirito. Io conjectura que il ha un connexion con le communion ecclesiastic, que (in omne caso in mi patria protestante) involve biber alcohol. (Forsan on es assi plenate per le spirito sancte? Io non sape - qualcuno con plus cognoscentia de religion pote forsan clarificar.) :-)

In omne caso, forsan le parola hungare ha un simile explication? (Si on bibe, on es plenate per le spirito e es illuminate?) (Benque isto non soventemente es le caso, quando io bibe.) ;-)

Lars

Petro Ferrero de Hungaria said...

A Lars:

Etiam in le hungaro existe le parola spiritusz (pron. shpiritus) pro describer alicun alcohol o le stato alcoholic ("il ha spirito in ille", etc.).

Ma pro ser univoc: pro describer le ebrietate in le hungaro servi non solmente le expression hungare "illuminált", isto es solmente un expression humoristic.

carlos.alberto said...

Le question del false cognates es un del themas le plus interessante in le studio del idiomas.
Le discussiones que ha aqui occurrite son extrememente ric e instructive.
Isto es un pagina que on debe copiar e guardar.

Anonymous said...

imparato molto