1.8.20

Figurina de 6500 annos trovate presso Zalaegerszeg


Venere de 6500 annos de etate ha essite trovate durante un excavation archeologic presso le urbe Zalaegerszeg, sud-west de Hungaria le 7 de julio 2020. Presso iste urbe (mi loco de nascentia e de habitation, le capital del contato Zala) de 2017 se construe un tracia pro probar autos automotive (non guidate per chauffeurs, etc.), usante le technologia 5G - un unic interprisa in le Europa Central - e ante de construer toto al fin, como usual, archeologos excava le terreno.


“Al prime vista mesmo io non credeva, que iste figurina conta 6500 annos” – diceva Lívia Simmer, leader del departimento archeologic del museo Göcseji, qui gere le excavationes al tracia de proba. (Ma on sape, que in nostre epocha il ha manieras scientificamente confidibile pro constatar le etate de alicun fossile.)

Durante le excavationes pro le route de proba pro vehiculos auto-guidante in 2018 on trovava tracias de un colonia prehistoric del s. n. cultura de Lengyel (habente le nomine de un village in le contato Tolna), que se data del 5te millennio a. Chr., dunque del epochas del neolithico posterior e le chalcolithico anterior. Inter iste tracias le plus recentemente trovate “Venere de Zalaegerszeg” ha un importantia mundial, proque de ille epocha del cultura de Lengyel usque ora on a pena ha trovate figurinas elaborate artisticamente tal minutiosemente.


Le “Venus de Zalaegerszeg” - como on lo appella es un statuetta elaborate de argilla e functionava como un idolo. Illo consiste de iste duo elementos, trovate separatemente: le prime es le corpore superior de figura conic, habente le grandor de un palma. Le armas sta horizontalmente, le pectores es minutiosemente elaborate. Le colo detra es schizzate, que pote indicar alicun joiel o un vestimento taliate. Le organo genital feminin es indicate per un schizzo triangular. Le capite manca, ma immediatemente presso le corpore superior jaceva le secunde objecto - le culo, elaborate con emphase e le gamba con un planta allargate.


Lo que illo habeva essite trovate non in su plen integritate, ma rumpite prova, que on lo usava pro scopos religiose, in rituales. A saper: si on rumpe un tal statuetta, alora le potentia, le fortia opinate a illo anque dispare. Como prova a isto previemente le archeologos trovava anque ossos de animales e ceramicas rumpite a simile maniera, non distante del loco, ubi illes ha trovate postea “Venere”. Pro isto illes suppone, que iste colonia habeva un loco separate pro rituales religiose.

Bálint Havasi, vice-director del Museo Göcseji in Zalaegerszeg diceva, que le Venus e altere fossiles de iste serie de excavationes va esser presentate in un exposition virtual, que essera interactive e tridimensional e assi mesmo reproducibile pro scholas per imprimitores 3D...

Gratias pro le fontes zaol.hu e zalamedia.hu.

13.4.20

Rubieporchetta - conto folkloric hungare


Ante alicun dies io era in le cocina in le matino e faceva le television functionar. In le canal statal m2 il ha sempre pelliculas animate pro infantes, contos durante le antemeridies. Il ha un serie, que ja existeva tamben in mi annos infantil, presentante contos folkloric hungare, bellemente animate, illustrate e narrate per SZABÓ Gyula, un actor eminente. Lo que io alora videva, me impressionava tanto, que io lo traduceva pro vos a in interlingua. Ecce illo!

Le porchetta rosate

In un village il habeva un femina, qui non habeva infante. In tote le villages il ha tal feminas. Con su sposo illes non habeva infante a fin de delectar se, como face altere copulas. Un vice le femina subito lassava fugir del bocca, que il non esserea un carga pro illa si le bon Deo la dava mesmo un canetto, illa elevarea mesmo illo...!

Le tempore passava. Un vice le femina dice a su sposo: 

- Io es ja gravide, certo!

Alora le homine habeva gaudio, anque le femina, proque illes ja habera un infante. Non troppo plus tarde dice le femina: 

- Appella le obstetrice! 

Le hospite quasi volava, un si grande gaudio ille habeva! Le obstetrice faceva su labor como usualmente, ma le Deo les dava... un porchetta rosate! Immediatemente illa capturava un papilla de su matre e comenciava suger lo, proque le porchettos ha le character de cercar le papillas immediatemente post haber nascite.


Postea le porchetta deveniva sempre plus grande e alora le femina rememorava, que illa lassava fugir del bucca previemente... Quando le infantes de sex annos ja visitava le schola, anque le porchetta era ja evolvite tanto, quasi si illa haberea le mesme etate como illes. Le feminas se assemblava pro conversar, como usualmente. Rubieporchetta sedeva sempre presso su matre, sempre rideva per voce basse ibi.

- Ascolta, commatre! Iste porchetta crita proque illa volerea ir al schola, post le altere infantes.

Ma le femina deveniva multo acrimoniose. Illa habeva assatis de vergonia, que illa meritava isto de Deo.

- Non me disfigura! - illa diceva.

Totevia le altere feminas parlava si multe a illa, que anque Rubieporchetta iva al schola. Illac Rubieporchetta critava verso le senior inseniante. Pro disfigurar la le senior inseniante jectava un libro ante illa. Rubieporchetta deveniva immediatemente silente. Su nasetto iva de littera a littera – illa apprendeva leger!

Un vice le infantes partiva pro colliger fragas. Rubieporchetta anque voleva ir con illes, ma su matre se miserava, que Deo la dava Rubieporchetta como un punition, o pro disgratiar la. Ma le feminas vicin la persuadeva, que illa la lassa ir, que illa age in favor del voluntate de Rubieporchetta. Le altere infantes portava con se corbes, anque le porchetta voleva un tal, assi illes appendeva un corbe sur su naso e partiva. In le vicinitate habitava un puero similemente juvene, como Rubieporchetta. Le matre de illa inculcava a ille, que ille presta multe attention a Rubieporchetta, que ille la guarda. Le puero teneva su promissa. Il era maio, quando le fragas maturava. Finalmente illes arrivava in le foreste. Alora le porchetta remaneva detra le alteres e...?! se disvestiva del pelle porcin...! Quando illa lo disvestiva, il deveniva evidente, que ulle altere creatura si bellissime, como illa non existe in septe-vices-septe paises, ni trans le Danubio, ni trans le Tisza! Alora Rubieporchetta tosto plenava su corbe con fragas. Postea illa de novo se vestiva in le pelle porcin, ma le puero vicin videva tote isto. Alora illes iva al alteres. - Rubieporchetta nos disfigurava! - illes diceva. Le parentes ja opinava, que le infantes es troppo longemente absente e illes iva sur le strata pro vider, si le infantes ja arriva.

- Reguarda, vide, anque Rubieporchetta porta fragas!

Alora su matre demanda, qui plenava le corbe. Le puero solo diceva: 

- Rubieporchetta!

Ma ille non revelava, que ille habeva vidite.

Quando illes ja finiva le schola, le pueros comenciava visitar le pueras pro passar le vesperes con illas. Equalmente Rubieporchetta deveniva sempre plus adulte. Anque le puero vicin iva al familia de Rubieporchetta pro sojornar. Le patre e le matre de illa solo reguardava, se miserava non comprendente, que iste pietose puero vole de iste animal imbecille...?! Ma le puero era persistente e iva al casa regularmente. Le puero mesmo caressava illa, durante que illes ambes sedeva sur le coffro; ille mesmo basiava illa! E Rubiporchetta retornava le basio – per su naso... Su parentes habeva vergonia a causa de iste “animal imbecille”. Quando le garson partiva verso le exterior, Rubieporchetta sempre le accompaniava, sempre vadeva post ille.

Arrivava le tempore pro maritar se. Le garson dice a su parentes:

- Ora io va maritar me.

- Con qui, mi filio?

- Con Rubieporchetta, del casa vicin.

- Non porta vergonia sur nostre capites, filio! Vide: nos deveniva vetules assi, que on pote estimar nos, alora tu vole facer nos flagrante...?!

Ma le puero era persistente. Ille colligeva su amicos pro ir demandar le permission del parentes del puera pro maritar la. Previemente il non era assi, como ora: le homines era melior e le pálinka era minus costose tamben. Ma illes iva pro galantear... Le patre del puero diceva, quando illes arrivava:

- Mi filio non va maritar se jammais, si vos non da Rubieporchetta a ille.

Alora on appellava Rubieporchetta, qui signava per su capite, que: 

- Si!

Illes fidantiava le un le altere, assi illes era in fidantia io non sape, usque quando. In le nuptias postea participava tote le village, mesmo anque le village vicin! Sape vos, car filios, mi co-ascoltantes, multes non iva ibi pro esser in nuptias, ma a fin, que si illes non videva ancora miraculo, alora illes lo videra. In effecto: il habeva assatis de miraculos ibi. Totos meraviliava, on non ancora habeva vidite un tal cosa. In le nuptias Rubieporchetta sedeva presso le garson. Qui habeva humor, ille o illa se diverteva, qui non, alora ille o illa solmente spectava isto pro vider un miraculo, si non vidite usque alora. In le porta del ecclesia le prestre les demandava, si alicuno les effortiava a maritar se – ma alora illa non se revelava ancora. Le garson respondeva toto, le porchetta solmente moveva su capite. Finalmente le prestre les maritava.

Le nove marito occupava le loco principal, illes comenciava cenar. Secundo le tradition, ante de finir le cena le juvene copula debeva ir in le lecto del mansarda. Alora le puero narrava toto a su matre e ille anque diceva: quando ille pulsa le pelle porcin infra del mansarda, illa debe incinerar lo in le furno. Si illes dormiva o non, o que illes faceva, io non sape, proque io non era presente. Ma le puero faceva suer un tal belle vestimento pro su fidantiata, que il era un delecto spectar lo...! Quando illa habeva vestite se in illo, il non habeva un si belle nove marita in septe-vices-septe paises, ni in grande, large Hungaria! Illes iva supra al mansarda e illes veniva infra de illac, durante que in ambe casos le banda habeva musicate. Dunque il habeva previemente tristessa, ma alora il ha habite un tal gaudio, que on non mesmo pote narrar lo! Illa placeva pro totos, totos meraviliava illa, proque usque alora nemo habeva vidite un tal belle juvene femina, justo maritate!

Vole vos, que io continua? Va ben, mi car filios ascoltante! Il habeva un simile caso, analoge a isto. Il habeva in le village un garson si vetule, como János Szakács. Ille dice a su matre:

- Mamma, io va maritar me.

- Qui tu prenderea, filio mie?

- Al casa vicin il ha un porca, dunque: illa.

Le celibatario demandava cinque o sex garsones pro peter le porca del vicino pro maritar. Le vicino solmente insisteva: 

- Illa es un animal imbecille, non como Rubieporchetta. Nos la eleva pro prolificar la, non pro maritar.

Ma le pretendentes insisteva dicer lo que illes habeva volite. Illes iva al remissa, le porca saltava verso le porta. Illes trovava le corda anque e fixava lo sur le capite del porca, assi, como io lo monstra. Illes bandava le quatro gambas del porca, ma illa critava cruelmente. Isto non era bastante: le garson habeva volite basiar la, ma... illa mordeva su naso... Ora io ja fini mi conto, isto es mi ultime phrase: illa non era Rubieporchetta!


Conto folkloric hungare narrate per Pál Petruska le 6 de junio 1949 in Rozsály, traducite e adaptate per Péter Kovács. Le film animate se vide ci: https://youtu.be/kPgZ-s8Llko e le texto original, del qual io ha traducite e adaptate le texto in interlingua se lege ci.

x

24.12.19

Interview con me in un jornal local



Participantes del conferentia in Praga, in le senato tchec.


Post quando io ha retornate de Praga, del 23e conferentia international de interlingua, que occurreva inter le 21e le 28 de septembre 2019 io dava un interview le 18 de octobre a un jornalista de un jornal local de nostre urbe Zalaegerszeg (que es le nomine del jornal tamben). Primo le articulo appareva in le version digital ci, le 28 de octobre 2019, lunedi, 15h15min, le sequente die (le 29 de octobre, martedi) anque in formato imprimite.



Ora que seque mi traduction interlinguaphone del interview con me. Como possibile, io voleva esser fidel al texto hungarophone del articulo, mesmo si le affaires poterea ser melio exprimite in interlingua per altere parolas, etc.

Interlingua, le lingua franca

Scribite e photate per PÁNCZÉL Petra. Traduction: KOVÁCS Péter

Multes le cognosce como musico folkloristic, ma ja poches sape re ille que ille ha essite qualificate al cathedra de linguistica applicate. Ben que ille non labora in su qualification, totevia ille ha un hobby que se connecte strictemente al linguistica.

KOVÁCS Péter de Zalaegerszeg es actualmente le sol homine in Hungaria qui pote communicar in le lingua “interlingua” e tamben usa le lingua regularmente. Isto significa tamben, que como le sol hungaro ille deveniva membro de un communitate international. Recentemente ille participava in Praga in un del conferentias organisate cata duo anno de interlinguistas. A proposito de isto nos ha conversate super iste lingua cognoscite per pauches.

Portar al superficie le commun base linguistic


- Interlingua es un international lingua auxiliar o alteremente: “lingua franca”.  Su scopo es facilitar le communication international. Le prime vice io incontrava con illo como studente universitari, proque al cathedra del linguistica applicate il ha habite un curso presentante linguas de iste sorta. Ma alora io non me approfundava in illo ancora. Postea, in 2003, navigante sur Internet io trovava paginas, sitos de interlingua – foros, un camera de chat. Ja a prime vista le lingua me pareva natural e surprendentemente io lo comprendeva quasi le prime vice. Illo es apprendibile rapidemente.

- Es isto un lingua artificial o plus que illo? Como on poterea describer su bases?

- Nos non ama iste expression, proque in le veritate illo non es artificiose, artificial o “plastic”. Plus tosto illo es un lingua construite. Illo ha essite elaborate ancora in le prime parte del XXme seculo per un gruppo de linguistas american, su dictionario e grammatica ha essite publicate le prime vice in 1951. Su base es un latente lingua commun, dunque le vocabulario commun europee sur le base del latino e del greco. De facto interlingua porta iste lingua basic sur le superficie assi, que illo systematisa le parolas commun per un grammatica simplificate e facilemente apprendibile. In Hungaria su representante era durante un longe tempore JESZENSZKY Ferenc – contactate anque per me alora – ille elaborava anque le manual hungarophone de interlingua. Regrettabilemente ille habeva morite in 2011, assi io remaneva le sol usator del lingua. Naturalmente – independentemente de me - il habeva hungaros, participante in le labor; illes es in le major parte programmatores computatorial. Illes ha digitalisate o ponite sur Internet diverse materiales de interlingua, ma illes non usava le lingua mesme.

- Esque le origine greco-latin non restringe troppo le frontieras del lingua? In qual grado es le lingua inricchibile o aperte?

- Fortunatemente il ha multissime parolas in Europa (e in le SUA), le quales si on disvesti del orthographias e pronunciationes anglese, francese o italian, on recipe le “prototypo” del parola in question, que deveni comprensibile pro centos milliones de gentes. Assi il se tracta de un lingua international, cuje fontes es le anglese, francese, italiano e le espaniol-portugese. Como linguas de controlo il ha le germano e le russo. Le lingua se inricchi tamben, proque durante que in le dictionario de 1951 appare 27 milles parolas, hodie nos ha ja al minus 51500 parolas. E interlingua es aperte, pois que arriva continuemente parolas del mundo digital anque (le linguage computatorial), le quales es in le major parte de origine anglophone, ma illos se usa anque per altere paises al maniera anglophone, assi illos pote esser incorporate tamben in interlingua. Il es un facto anque, que nos recipe regularmente criticas que le lingua es troppo eurocentric, justo a causa del bases grecolatin. Ma illos es totevia un cultural hereditage commun, le qual si es portate al superficie, on pote communicar per illo a nivello international. Mesmo iste parola es un tal: kommunikáció, in interlingua: communication, pronunciate como kommunikatsiON, dunque pronunciate quasi al maniera hungare; per – ts -.

- Si le interlinguistas se assembla o chatta in Internet, super qual themas illes parla?

- Le plus sovente le lingua mesme es le thema: le grammatica, le vocabulario, le inricchimento, le cercar del correspondentias. Ma io personalmente gauderea, si veniva alsi themas cultural o scientific, nam justo isto serea le scopo que le diverse nationes parlarea in iste lingua intermediari super affaires de iste sorta in le spirito del cooperation. Justo pro isto io me preparava al conferentia mundial in Praga p. ex. per un presentation extraordinari: io faceva un discurso super le music instrumentos folkloric hungare in le lingua interlingua e naturalmente in le lingua del musica. Il ha totevia tentativas, proque existe jornal interlinguaphone, mesmo un radio interretiari, cuje redactor io es.

- Qui se interessa verso le lingua in general? Esque linguistas, inseniantes de linguas, litteraturistas...?

- Il es facto, que principalmente le intellectuales, ma non solo les human. Lo que es estranie, que plus tosto viros se occupa con illo. Regrettabilemente feminas es pauc, mesmo il ha a pena juvenes in le “truppa” international. Nos non troppo sape le causa. Pote esser, que le affaires plus theoretic les minus interessa. O illes se interessa, ma solo navigante in Internet e illes se retira silentiosemente in le fundo. Nonobstante ja se formava un “nucleo dur” de interlinguistas e sempre veni nove facies.

- Esque il ha planos de longe vista in relation hungare?

- Un ver grande dictionario serea bon. Si io lo facera e si solo io – io non sape. Del resto a mi pariete de Facebook io a vices scribe in interlingua, forsan le affaire place a alicuno de inter mi cognoscitos.

4.3.17

ARANY János ha devenite citatano honorate de Galles


Le poeta hungare nascite justo ante 200 annos ha essite declarate libere citatano postume de Montgomery. Le autor del poema “Walesi bárdok” - Le bardos de Galles – ha essite appreciate mesmo per le BBC – scribe foter.ro

Arany.gif

Anque le BBC commemorava le 200me anniversario de János Arany, informante que le historia describite in "Le bardos de Galles" super le massacro de 500 poetas gratias a Arany es cognoscite per plus gente in Hungaria, que in Galles. Le autor del articulo avisa que le poema opponeva le systema dictatorial venite a in le potentia post le repression del revolution hungare in 1848/49: le poeta non habeva essite cooperative in glorificar le kaiser austriac (al mesme tempore rege hungare) Francisco Joseph per poema, justo como le protagonistas de “Le bardos de Galles” non recitava cantos glorificante pro le rege anglese Eduardo le 1me, qui conquireva Galles in 1277. 

Super le caso evenite in le castello de Montgomery Eric Fairbrother, burgomaestro de Montgomery diceva: durante que le hungaros apprende super le historia in le schola general, le habitantes local a pena sape qualcosa super illo. Ille opinava que le poema de János Arany es un ligamine eminente inter le duo nationes. Considerante isto on decideva que le poeta hungare post mortem recipe le titulo “citatano libere de Montgomery”.


Le articulo mentiona que le compositor gallese Karl Jenkins componeva un symphonia secundo “Le bardos de Galles”, que anque nutriva le cognoscentia del historia incognite per le habitantes local.

- traduction de un hungarophone fonte secundari del articulo original del romanian portal hungarophone foter.ro -

On pote leger super le poema e haber ligamines a su traductiones anglophone ci: https://en.wikipedia.org/wiki/The_Bards_of_Wales (io nota: io non me verificava, si iste traductiones es confidibile).

27.1.17

Cattos ha un bon memoria

Ora ja ha essite certe: le cattos memora toto e illos face le maneo contra nos per intention


Il es un ben cognoscite false credentia, que le cattos es animales minus intelligente que p. ex. le canes. Que nos pensa a lo, quante frequentemente illos salta supra al tabula de cocina, quante vices nos los ordina que illos dispare de la. Il pare que il es indifferente, quante vices nos los reproba, illos va exequer isto de novo e de novo.

Ora totevia il se verificava de un recerca japonese clarmente: le cattos ha le memoria de longe termino justo tanto excellente como lo del canes. Dunque il non del toto se tracta de lo que le animales non memora, ma de lo que le prohibition non del toto los interessa.


Saho Takagi e su partenarios explorava 49 cattos domestic e concludeva que como le canes, anque illos ha un memoria episodic, simile a lo del humanos.

Illos pote recitar experientias e associationes, p. ex. de qual platto illos sole mangiar lor nutrimentos favorite. Illos rola al mesme grado ben al testes de memoria como le canes e lor memoria influe lor comportamento actual.

Secundo le recercatores il es mesmo imaginabile que quando illos jace sur le sofa sin reguardar qualcosa directemente, se profundante a in le nihilitate illos recita lor favorite imagines de memoria.

Ab ora pote comenciar nove recercas super quante longe termino ha le memoria del cattos, o si illos ha un tante ric memoria como le humanos – dice Laurie Santos, le recercator del Universitate Yale.

Secundo un adaptation hungarophone del articulos in Behavioral Processes, News.au e BBC.


31.7.16

Mini-incontro de interlingua in Felvidék/Slovachia


Post le recentemente (in le 62nde podcast de Radio Interlingua) publicate, ma in 2009 registrate interview reporter e interviewato de novo se incontrava personalmente. Le mini-incontro de interlingua inter Donald Gasper e me ha essite vermente multo memorabile, successose le 30 de julio in Érsekújvár (Nové Zámky, Slovachia).
 
 
 

Donald visitava antea un congresso in Nyitra (Slovachia) e io in Érsekújvár un campamento del identitate hungare, organisate per e pro associationes civil de Hungaria e del minoritates hungare in altere statos del Bassino Carpatic. In iste campamento io debeva musicar e Donald me visitava la. Viagiante de Nyitra a Budapest a traverso Érsekújvar ille cambiava non al traino le plus vicin in le tempore, ma a un traino posterior, assi nos poteva incontrar nos.

Primo ille debeva ascoltar me musicar sur le scena del festival Gulash, proque le programma ancora durava, postea nos nos salutava, ha mangiate suppas de gulyás hungare insimul, postea bibite bira e conversate - naturalmente in interlingua! Il durava circa tres horas, que nos era insimul; circa 2h 20min p.m. ille appellava un taxi pro attinger su traino.

Il me surprendeva, qual fluente io remaneva in parlar interlingua - il es bon, que io non oblidava parlar lo.
 

15.6.16

Responsas


Olim a un curso pro feminas de auto-training con le thema “Como a viver in amor con nostre inamorato?”, le moderator demandava le participantes:
 
- Quante de vos ama vostre partenarios de plen corde?
 
Tote le feminas levava le manos. Alora le moderator continuava:
 
- Quando era le ultime occasion, quando vos informava vostre partenarios, como vos les ama?
 
Le majoritate del feminas respondeva, que justo hodie, alicunas heri, alteres non memorava.
 
Postea le moderator demandava le participantes, que illas prende lor telephonos e invia le sequente message in SMS a lor maritos / partenarios: 

“Io te ama, mi caro!”
 
Post que le majoritate del responsas habeva arrivate, le moderator incoragiava le damas a cambiar le telephonos con le vicinos e leger le responsas recipite de voce alte.

Ecce alicun messages de responsa:

- Qui le diabolo face le burla?!
- Eh, bellissime matre de mi infantes; es tu malade, o que...?
- Si, anque io te ama. Como tu sta?
- Que?! Tu rumpeva le auto de novo?!
- Io non comprende, a que tu pensa...
- Que tu faceva de novo?!
- Non sia tanto mystic, plus tosto que tu me dice, quante moneta tu vole!
- Esque io sonia, o que...?
- Si tu non dice immediatemente, a qui ha essite dedicate iste message, alicuno va morir!
- Io credeva, nos habeva concordate, que tu non bibe durante le jorno...
- Tu matre de novo va habitar a nos, es ver?