Aurora varadiense: le autoritates romanian rumpe le muro de un convento monumental in Oradea-Nagyvárad

A cinque horas in le matino del 27me de maio 2026 occurreva in le citate west-romanian Oradea/Nagyvárad, vicin al frontiera hungare-ruman, que le autoritates del poter romanian – le executor e le responsabile municipal del eviction - rumpeva inexpectatemente le muro de plure seculos de etate, faciente un brecha in le edificio monumental del convento del prepositura premonstratense. Illes penetrava per fortia, postea illes injungeva le abbate a evacuar le locales, illes comenciava le eviction del abbate Anzelm, i. e. FEJES Rudolf.

Le autoritates municipal romanian dubita le continuitate juridic quasi millenari del communitate catholic-premonstratense hungarophone per medios administrative e judicial. Secundo le organisation create pro le defensa del convento le eventos viola gravemente le libertate religiose, le autonomia ecclesiastic e le derectos del proprietate. Le confiscation del ecclesia viola equalmente le lege romanian e le derectos del UE.

"Le presentia del ordine premonstratense in Nagyvárad/Oradea i a plus que novem seculos retro. Le abbatia non es solmente un centro religiose, ma plena tamben un rolo de fundar scholas e organisar communitates, e forma un parte integrante del patrimonio cultural hungare. Il es inacceptabile que on tenta render un institution de tal importantia impossibile per un processo de execution, un intimation de octo dies e un eviction planate con le fortia del gendarmeria" – dice un communicato.

Le situation actual

Le ecclesia iconic del gente hungarophone varadiense ha 300 annos de etate, ma ora on non mesmo pote tener missas in illo adequatemente, proque mesmo le sacristia ha essite occupate e claudite per serratura pendente, isolante lo del resto del ecclesia, assi il non plus ha electricitate, aqua, ni lavatorio. Il non es irrelevante que per isto le practicar del religion ha essite facite plus difficile in lingua hungare, dum in parve villages hungare de Transsilvania, reformate o catholic le rumanos construe enorme ecclesias orthodoxe con cupolas in forma de bulbos, ubi le numero de rumanos e assi le proportion de fideles orthodoxe es basse.

A causa del constructiones in curso in le loco, on time que le ecclesia del seculo XVIII poterea collaber. Previemente un schola hungare functionava juxta le ecclesia, le qual era expropriate plus antea e es nominate actualmente como “Collegio National Mihai Eminescu”. In le vicinitate le municipalitate ha construite ja un garage subterranee, e ora illes vole expropriar le ecclesia a transverso del sacristia. Le objectivo es le evacuation del edificio. Le municipalitate de Oradea/Nagyvárad vole expropriar le ecclesia con pretexto a “renovation”, totevia isto es contradicite per le facto que recentemente illes rumpeva mesme le muro del convento.

Le negotio immobiliari comenciava ja in le tempore quando le actual prime ministro (interimari) romanian Ilie Bolojan era burgomaestro de Nagyvárad/Oradea. Su recente position como prime ministro poterea explicar le silentio e le passivitate del representantes de interesses minoritari hungare in Romania e los del governamentos de Hungaria in iste caso. Inter le prominentes hungare de Romania solmente TŐKÉS László (74), episcopo reformate de Transsilvania defende (como persona private) le abbate catholic. Como analogia, in 1989 le revolution romanian in Temesvár/Timișoara e le subversion del dictatura de Ceaușescu comenciava justo equalmente per su proprie caso de eviction, post le qual Tőkés deveniva un figura iconic del revolution democratic romanian.

In le resistentia de massa e catena human de april e maio, de Hungaria solmente TOROCZKAI László, le presidente del partito radical-national Mi Hazánk, e plus tarde alsi alicun membros del partito e le representante del partito del Parlamento Europee BORVENDÉG Zsuzsanna era presente. Iste ultime portava le question del eviction de abbate Anzelm al nivello mesmo international in su intervention in le Parlamento Europee.

Antecedentes directe

Initialmente le eviction de Rudolf Fejes – abbate Anzelm – era fixate per fortia del gendarmeria pro le 23 de februario 2026, lo que on totevia succedeva impedir, proque centos de personas se alineava ante le ecclesia pro defender le patre.

Postea le 14 de april, ante le novem del matino – in le momento le plus "sacre" del "sancte" missa, precisemente durante le "sancte" communion – le gendarmes ruman intrudeva scandalosemente con armas e sin base legal a in le Ecclesia del Matre Dolorose de Oradea/Nagyvárad, un del ultime bastiones hungare del citate. Ben que illes se retirava ancora alora, post le fin del missa illes faceva un nove tentativa: rumpente le porta del latere del sacristia illes tentava entrar de detra. Iste attacco era initialmente repellite con successo per le abbate e le fideles presente, formante un catena human, sed finalmente le fortia public e le executor succedeva penetrar in le sacristia e in le edificio ligate al ecclesia, assi le ardente disputa juridic continuava intra le edificio. Ille die le convento e le residentia prelatal ha essite occupate, e on prendeva per fortia un inventario del vestimentos liturgic (casulas) e del calice, del mobiles, etc., in le sacristia, le quales non mesmo es proprietate del stato, sinon del ecclesia.

Ma gratias al resistentia personal e physic del fideles, in plus de TŐKÉS László e de TOROCZKAI László, le sacrificio demonstrate durante le vexation de quasi octo horas non era in van: on succedeva obtener al minus que le monacho hungare non debeva abandonar le convento immediatemente, ma recipeva un moratorio de trenta dies.

Post que iste periodo se ha expirate, le 14 de maio 2026, a causa del presentia repetite e del resistentia del fideles hungare de Nagyvárad/Oradea e de Tőkés e Toroczkai le executores non osava venir; totevia illes osava in le aurora del 27 de maio, quando illes rumpeva le muro del convento.

Que duceva a isto?

Le complexo de edificios de Oradea/Nagyvárad pertineva originalmente completemente al ordine catholic premonstratense; le ordine monastic pertine al Prepositura Premonstratense de Váradhegyfok/Promontorio, que durante 900 annos ha exercite activitates spiritual e educative in ille region de (alora) Hungaria.

Totevia, como consequentia del dictato de pace in Trianon, post 1920 Nagyvárad/Oradea era annexate a Romania. In le annos 1930 occurreva transformationes in le registro de proprietate e in le derectos de possession del parte del autoritates ruman que le ordine premonstratense considera hodie illegal. In ille tempore on essayava transferer le ancian proprietates ecclesiastic de plus in plus al dominio del stato ruman, cessante le derecto de proprietate exclusive del prepositura premonstratense.

In 1940, Transsilvania del Nord, e con illo Nagyvárad (Oradea) retornava a Hungaria. Alora le stato de proprietate anterior era restablite sur le base del legislation hungare, e le ordine era registrate de novo como proprietario del complexo de edificios. Le ordine se refere hodie a iste continuitate juridic.

Ma Oradea (Nagyvárad) de novo ha essite annexate a Romania in 1947, post le occupation militari sovietic-ruman de 1944. Post que le communismo deveniva le systema de poter del stato, in Romania le proprietates e ecclesias era completemente secularisate in 1948, lo que ni le ordine premonstratense hungarophone, ni le actual autoritate ruman recognosce como juridicamente continue o valide.

Nonobstante que post 1989 le restitution del benes ecclesiastic comenciava in Romania, le processo avantia extrememente lentemente e, in multe casos es complicate per processos judicial e de execution, como in iste caso specific.

****************************************************************************

Ecce, vos poteva leger le historia. 

 

Le rumanos post lor regno continue de 1944 in iste region west-romanian impone sempre plus lor "cultura" balkanic in vice del cultura centro-europee preexistente in le citate [ia] Varadino* e su ambiente.

On pote spectar le video super le evenimento, quando le gendarmes ruman discute con le abbate e altere representantes durante que le muro es ja rumpite. Alicun interlinguistas ama cercar simile o quasi identic parolas de interlingua e le rumano e testar alteres, in qual grado illes comprende le rumano secundo interlingua. Ora io adde ironicamente: vamos, que vos ascolta: ora io comprende de iste video p. ex. [ro] “autoritățile locale” = [ia] “le autoritates local”, etc. Superbe, nonne?

Alicun interlingua-istas non comprende e demanda de tempore a tempore, proque le rumano non es includite a in le linguas-fontes o de controlo de interlingua... Esque vermente isto es le plus importante question del "communitate" interlinguista durante que un tal scandalo occurreva in Romania?! Vergonia a vos!

 

*Le fontes historic describe Nagyvárad/Oradea con le nomine latin Varadinus, de isto directemente pote venir un forma Varadino in interlingua, que es appoiate per le nomine italian del citate Gran Varadino. Anque secundo le fontes latin varadiensis io creava le adjectivo "varadiense" in interlingua, i. e. "de Várad". Anque in le nomine Promontorio de Váradhegyfok io considerava le historic forma latin Promontorium, del qual veniva le forma ruman Promontoriu, assi Promontorio in interlingua.